Ảnh vườn sâm ở Tà Đùng đẹp nhất vào buổi sáng: lúc sương tan cho ảnh toàn cảnh luống sâm bên hồ, quãng giữa buổi sáng cho hoa đỏ mở trọn, ánh nghiêng làm nổi lá hình mũi tên. Muốn có ảnh tốt mà không làm hại vườn, hãy hạ thấp máy thay vì bước lên luống, chụp cận bằng cách tiến gần ở rãnh thay vì kéo cây lại, và xin phép trước khi chụp người đang làm.
Bài này dành cho người đi vườn sâm với điện thoại hay máy ảnh, muốn mang về những tấm ảnh kể được câu chuyện cây sâm vùng hồ, không chỉ một bông hoa đỏ đơn lẻ. Bên mình gom những gì hay gặp: giờ nào chụp gì, góc nào cho luống sâm có chiều sâu, cách chụp hoa, quả, củ ở cự ly gần, cách chụp người làm vườn cho tự nhiên và tử tế, và vài lỗi khiến ảnh vườn sâm trông giống mọi cánh đồng khác.
Ảnh vườn sâm nên kể câu chuyện gì
Một tấm ảnh hoa đỏ cận cảnh thì đẹp, nhưng người xem khó biết đó là sâm hay một loài hoa họ Bông nào khác. Điều làm ảnh vườn sâm Tà Đùng có bản sắc là bối cảnh: đất đỏ bazan, luống cao chạy theo đường đồng mức, cây cà phê hay cây ăn trái làm nền, mặt hồ xanh và những đảo nhỏ ở xa. Một bộ ảnh tốt nên có cả ba lớp: toàn cảnh cho biết đây là đâu, trung cảnh cho thấy cây và luống, cận cảnh cho thấy hoa, quả, củ.
Câu chuyện thứ hai là con người. Sâm không tự mọc thành hàng trên sườn đồi; nó là kết quả của người lên luống, khơi rãnh, cạo vỏ, phơi lát. Những tấm ảnh có bàn tay dính đất cầm chùm củ, người ngồi bên thau nước cạo vỏ, nong lát sâm dưới nắng là những tấm ảnh nói nhiều nhất về nghề. Tất nhiên, chụp người phải có sự đồng ý của họ.
Câu chuyện thứ ba là thời gian. Nếu có dịp ghé vườn vài lần trong năm, chụp cùng một góc vào mùa trồng, mùa hoa, mùa đào sẽ cho một chuỗi ảnh mà không ai khác có. Nhà vườn thường rất thích những chuỗi ảnh như vậy về chính luống sâm của mình.
Giờ nào chụp gì
Ánh sáng cao nguyên đổi rất nhanh trong ngày. Bảng dưới là khung gợi ý cho một buổi ở vườn sâm, ngày khô ráo.
| Khung giờ (thường) | Ánh sáng | Hợp để chụp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sáng sớm, sương còn | Dịu, mờ sương, ít tương phản | Toàn cảnh luống sâm và hồ trong sương, giọt sương trên lá | Lá và đất ướt, đi chậm, đứng ở lối cỏ |
| Sương vừa tan | Nắng nghiêng, ấm | Luống sâm có bóng đổ dài, hoa bắt đầu mở | Quãng đẹp nhất cho ảnh có chiều sâu |
| Giữa buổi sáng | Sáng rõ, màu tươi | Hoa đỏ mở trọn, ong bướm, người làm vườn | Chọn nền tối để hoa nổi |
| Gần trưa, đầu chiều | Gắt, bóng ngắn | Ảnh tư liệu khu sơ chế dưới mái hiên | Ngoài trời dễ cháy sáng, hoa cụp |
| Chiều muộn | Nghiêng, vàng | Toàn cảnh vườn và hồ, giàn phơi lúc gom lát | Hoa đã héo; mùa mưa dễ gặp mưa chiều |
Nếu chỉ có một khung giờ, chọn quãng từ lúc sương tan tới giữa buổi sáng. Đó cũng là lúc nhà vườn đã xong việc sớm và dễ dành thời gian cho khách hơn.
Góc máy cho luống sâm có chiều sâu
Chụp dọc theo luống. Đứng ở đầu rãnh, hướng máy dọc theo chiều dài luống. Các hàng cây nối nhau về phía xa tạo đường dẫn mắt, nhất là khi luống chạy theo đường đồng mức trên sườn đồi.
Hạ thấp máy ngang tầm hoa. Ngồi xổm hoặc quỳ ở lối cỏ, đặt máy ngang tầm hoa. Hoa gần sẽ to và rõ, luống phía sau mờ dần thành nền xanh đỏ. Góc này cho cảm giác đang đứng giữa vườn mà không cần bước lên luống.
Chụp từ trên đồi xuống. Nếu vườn nằm trên sườn dốc, đi lên phía trên theo lối chủ vườn chỉ, nhìn xuống sẽ thấy luống sâm, hàng cà phê, rồi mặt hồ xa. Đây là kiểu ảnh cho biết rõ nhất "vườn sâm bên hồ Tà Đùng".
Chụp ngược sáng nhẹ. Buổi sáng, đứng sao cho mặt trời ở phía trước chếch một bên. Cánh hoa đỏ mỏng sẽ sáng lên, lông trên quả và mép lá ánh viền. Cẩn thận để mặt trời không lọt thẳng vào ống kính.
Đưa người vào khung hình. Một người làm vườn nhỏ ở góc ảnh, đang cúi bên luống, giúp người xem hình dung quy mô vườn. Chụp từ phía sau hoặc từ xa nếu họ không muốn lộ mặt.
Chụp cận hoa, quả và củ
Hoa sâm có năm cánh đỏ và ống nhị dài ở giữa, chụp cận sẽ thấy rõ cấu trúc giống hoa dâm bụt thu nhỏ. Điện thoại hiện nay phần lớn có chế độ chụp cận hoặc chế độ chân dung làm mờ nền; dùng chúng thay vì kéo cành lại gần. Tiến sát bằng cách đứng ở rãnh, nghiêng người, giữ máy chắc bằng hai tay. Nếu có gió, chờ một nhịp gió lặng rồi bấm.
Quả sâm có lông, khi có nắng nghiêng chụp lên rất đẹp. Quả già tách vỏ thấy hạt sẫm màu bên trong; nếu muốn chụp hạt, nhờ chủ vườn bóc một quả đã già, đặt trên lòng bàn tay hoặc một chiếc lá to làm nền.
Củ sâm vừa đào là chủ thể đẹp nhất của mùa khô: màu trắng ngà nổi trên đất đỏ. Chụp chùm củ còn nguyên trong tay người đào, hoặc đặt trên nền đất, nền nong tre. Một củ bẻ đôi cho thấy ruột trắng, mặt cắt nhầy bóng là tấm ảnh nói rõ củ đang ở độ đạt. Đừng tự bẻ củ của nhà vườn để chụp; hỏi họ trước, thường họ sẽ chọn một củ gãy sẵn hay củ loại cho anh chị.
Chụp người làm vườn cho tự nhiên và tử tế
Người cạo vỏ, người phơi lát, người đang cúi đào là những khoảnh khắc có hồn nhất ở vườn sâm, và cũng là chỗ dễ phạm phép nhất. Trước khi chụp, hỏi một câu đơn giản. Nếu được đồng ý, đừng bắt họ dừng tay tạo dáng; cứ để họ làm việc và chụp nhiều tấm, chọn sau. Ảnh bàn tay, dáng người từ phía sau, bóng người trên nền giàn phơi thường đẹp và ít làm người được chụp ngại hơn ảnh chân dung chính diện.
Với người lớn tuổi, người đồng bào trong vùng, nên nói chuyện vài câu trước khi xin chụp, giải thích ảnh để làm gì. Với trẻ em con nhà vườn, phải hỏi cha mẹ các em. Nếu định đăng ảnh lên mạng, nói rõ điều đó và tôn trọng nếu họ không muốn.
Sau buổi ghé, gửi lại cho nhà vườn những tấm đẹp về người nhà và luống sâm của họ. Với nhiều hộ, đó là những tấm ảnh hiếm hoi chụp chính họ đang làm nghề, có khi được dùng lại khi giới thiệu sản phẩm. Một món quà nhỏ như vậy giữ được cảm tình lâu hơn nhiều lời cảm ơn.
Những lỗi khiến ảnh vườn sâm nhạt hoặc gây phiền
Bên mình hay thấy những lỗi lặp lại ở ảnh khách chụp vườn sâm, cả về kỹ thuật lẫn về cách cư xử. Phần lớn đều sửa được ngay trong buổi chụp nếu biết trước:
- Chỉ chụp một bông hoa cận cảnh, không có bối cảnh nào cho biết đây là vườn sâm ở Tà Đùng.
- Bước lên luống, đứng giữa cây để có góc "giữa biển hoa", để lại vết chân nén đất.
- Bẻ cành hoa cầm tay tạo dáng, hoặc cài hoa lên tóc, làm mất hoa và có khi mất cả quả giống.
- Chụp giữa trưa, hoa đã cụp, màu đỏ bệt và ảnh cháy sáng.
- Chụp người làm vườn không xin phép, rồi đăng kèm lời mô tả họ không hề biết.
- Viết chú thích thổi phồng như "sâm rừng quý hiếm", "sâm trăm năm" cho ảnh vườn sâm trồng vài tháng tuổi.
- Gắn vị trí chính xác của vườn khi chủ vườn không muốn khách lạ tìm tới.
Tránh được những lỗi này, ảnh của anh chị vừa đẹp hơn, vừa không gây hiểu lầm về sâm Tà Đùng, vừa giữ được thiện cảm của nhà vườn cho những người đến sau.
Ảnh tư liệu: chụp sao cho có ích cả với nhà vườn
Nhiều nhà vườn quanh hồ đang ghi nhật ký canh tác để sau này làm truy xuất nguồn gốc, làm hồ sơ sản phẩm hoặc đơn giản để nhớ vụ nào làm gì. Ảnh là phần rất có giá trị trong nhật ký đó, nhưng người trồng bận việc ít khi tự chụp. Một vị khách biết chụp có thể giúp được bằng những tấm ảnh "kém nghệ thuật" mà đầy thông tin: toàn cảnh lô từ một điểm cố định, cây ở giữa luống chụp cả gốc lẫn ngọn, củ đào thử đặt cạnh một vật so kích thước như chiếc dép hay bàn tay, giàn phơi đầy lát, nhà sấy, khu rửa.
Ảnh tư liệu nên chụp thẳng, đủ sáng, không lọc màu, để màu đất, màu lá, màu lát khô đúng như thật. Chụp vài tấm cùng một góc qua nhiều lần ghé sẽ cho thấy cây lớn tới đâu. Nếu có thể, ghi chú ngày chụp và lô nào khi gửi lại cho nhà vườn.
Đổi lại, nhà vườn thường sẵn lòng dẫn khách đi kỹ hơn, kể nhiều hơn về từng luống, vì thấy khách thực sự quan tâm tới việc của mình. Một bộ ảnh như vậy có khi giúp nhà vườn nhiều hơn mọi tấm ảnh hoa đỏ đẹp nhất mùa.
Flycam, chân máy và thiết bị lớn
Ảnh từ trên cao cho thấy rõ những dải luống sâm xen giữa vườn cà phê và mặt hồ phía xa, nên nhiều người muốn mang thiết bị bay chụp ảnh. Trước hết, phải hỏi chủ vườn: tiếng động cơ có thể làm vật nuôi hoảng, và không phải ai cũng muốn vườn nhà mình bị chụp từ trên cao. Thứ hai, việc bay thiết bị này chịu quy định riêng về vùng bay và cấp phép; vùng hồ có công trình thủy điện và có Vườn quốc gia ở gần, nên phải tự tìm hiểu quy định hiện hành của cơ quan có thẩm quyền trước khi bay, không bay khi chưa chắc.
Chân máy, đèn, phản quang và đạo cụ lớn cũng nên hỏi trước. Một chân máy dựng giữa rãnh hẹp dễ chắn lối đi của người làm, dễ đổ vào luống. Chụp sản phẩm, chụp quảng cáo cho một thương hiệu là việc khác với ghé vườn chơi; cần thoả thuận rõ với nhà vườn về thời gian, chỗ đứng, việc dùng hình ảnh và quyền lợi của họ.
Câu hỏi thường gặp
Chụp hoa sâm bằng điện thoại có đẹp không?
Đủ đẹp nếu chọn đúng giờ và góc. Dùng chế độ chụp cận hoặc chân dung để làm mờ nền, hạ máy ngang tầm hoa, chụp vào buổi sáng khi hoa vừa mở. Giữ máy chắc và chờ gió lặng là đủ cho những tấm ảnh sắc nét.
Mặc trang phục gì để chụp ảnh ở vườn sâm?
Màu trơn như trắng, be, xanh lá nhạt hợp với nền đỏ của hoa và đất. Quan trọng hơn là giày đế bám, quần áo không sợ dính đất đỏ. Váy dài quét đất dễ vướng cây trên luống và dễ bẩn, nên cân nhắc.
Có được chụp ảnh cưới, ảnh kỷ niệm ở vườn sâm không?
Phải thoả thuận trước với chủ vườn, nói rõ số người, thời gian, thiết bị và chỗ đứng. Đoàn chụp đông người, nhiều đạo cụ dễ làm hại luống. Nhiều nhà vườn chỉ đồng ý cho chụp ở bờ lô hay khu đất trống, không cho vào giữa luống.
Có nên chụp thiết bị bay ở vùng hồ Tà Đùng không?
Chỉ khi chủ vườn đồng ý và anh chị đã tìm hiểu, tuân thủ quy định hiện hành về bay thiết bị. Vùng hồ có công trình thủy điện và gần Vườn quốc gia, nên không tự ý bay khi chưa chắc mình được phép.
Làm sao chụp ảnh củ sâm cho đẹp?
Chụp ngay khi vừa đào, củ trắng ngà nổi trên đất đỏ. Chụp chùm củ trong tay người đào, trên nền nong tre hoặc một củ bẻ đôi thấy ruột nhầy. Nhờ chủ vườn chọn củ để chụp thay vì tự bẻ củ của họ.
Đăng ảnh vườn sâm lên mạng cần lưu ý gì?
Hỏi chủ vườn có muốn nêu tên, vị trí không; ảnh người phải có sự đồng ý; mô tả trung thực, không viết "sâm rừng", "sâm trăm năm" cho vườn sâm trồng. Nếu chủ vườn không muốn vị trí lan truyền, đừng gắn địa điểm chính xác.