Ghép ghé vườn sâm với ngắm hồ Tà Đùng trong một ngày là hợp lý nếu xếp đúng nhịp: dậy sớm ngắm hồ lúc sương, vào vườn sâm từ lúc sương tan tới giữa buổi sáng khi hoa mở hoặc nhà vườn đang đào củ, nghỉ trưa ở chỗ có bóng mát, rồi ra điểm ngắm hồ hoặc lên thuyền vào chiều muộn nếu trời khô. Mùa mưa nên dồn việc ngoài trời vào buổi sáng vì mưa chiều đến nhanh; mùa khô thì tránh nắng gắt giữa trưa.
Phần lớn khách lên vùng hồ để ngắm cảnh, vườn sâm thường là một điểm ghé thêm. Câu hỏi bên mình hay được nghe là "có kịp cả hai trong một ngày không". Kịp, nếu hiểu rằng vườn sâm có giờ đẹp riêng, hồ có giờ đẹp riêng, và đường đất đỏ quanh hồ có lúc dễ đi lúc khó. Bài này không phải lịch trình du lịch hồ, cũng không giới thiệu chỗ lưu trú hay tàu thuyền; bài chỉ giúp anh chị đặt buổi ghé vườn sâm vào đúng chỗ trong một ngày ở Tà Đùng.
Vườn sâm có giờ đẹp riêng, hồ có giờ đẹp riêng
Ở vườn sâm, thời điểm tốt nhất trong ngày gần như cố định: buổi sáng. Hoa sâm nở vào buổi sáng và héo dần sau trưa; nhà vườn đào củ từ sớm để kịp sơ chế, phơi lát trong ngày; nắng buổi sáng dịu, đất đã ráo sương. Đến vườn vào buổi chiều, anh chị vẫn được nghe kể chuyện, nhưng hoa đã cụp, việc đào đã xong, nhà vườn có khi đang gom lát hoặc nghỉ.
Mặt hồ Tà Đùng thì đẹp theo kiểu khác. Sáng sớm, nhất là cuối mùa mưa và đầu mùa khô, sương và mây thường phủ thấp trên mặt nước, các đảo nhô lên mờ ảo. Giữa trưa nắng gắt, mặt nước loá, ảnh dễ cháy sáng. Chiều muộn, ánh vàng nghiêng xuống, bóng đảo dài trên mặt nước. Vì vậy hai việc này không giành giờ của nhau nhiều như người ta tưởng: hồ lúc rất sớm và lúc chiều muộn, vườn sâm vào quãng giữa buổi sáng.
Điều cần cân nhắc là sức. Một buổi sáng dậy từ khi trời còn tối để ngắm sương, rồi đi bộ trên đồi vườn sâm, rồi chiều lại ra điểm ngắm hồ là khá nhiều với trẻ nhỏ, người lớn tuổi. Gia đình có trẻ có thể bỏ bớt buổi ngắm sương hoặc buổi chiều, giữ phần vườn sâm buổi sáng là đủ.
Khung một ngày gợi ý theo mùa
Bảng dưới là khung để tham khảo, không phải lịch cứng. Giờ giấc thực tế phụ thuộc chỗ anh chị ở, đường vào vườn, và nhà vườn hẹn lúc nào.
| Quãng trong ngày | Mùa mưa (thường) | Mùa khô (thường) |
|---|---|---|
| Rất sớm | Ngắm hồ nếu đêm trước không mưa lớn; sương nhiều về cuối mùa | Ngắm hồ trong sương, trời lạnh hơn, mang áo ấm |
| Sương tan tới giữa buổi sáng | Vào vườn sâm khi đất đã ráo bớt; mùa hoa rộ | Vào vườn sâm xem đào củ, rửa, cạo vỏ, phơi |
| Gần trưa | Rời vườn trước khi trời oi, mây kéo | Rời vườn trước nắng gắt; khu sơ chế có mái che có thể ở lâu hơn |
| Trưa và đầu chiều | Nghỉ, ăn trưa; theo dõi trời, mưa chiều hay đến | Nghỉ ở chỗ có bóng mát, tránh việc ngoài trời |
| Chiều muộn | Ngắm hồ nếu trời không mưa; về sớm trước khi đường đất trơn | Ngắm hồ lúc nắng nghiêng, đi thuyền nếu đã sắp xếp |
Nếu chỉ chọn được một việc ngoài trời trong ngày mùa mưa, chọn buổi sáng ở vườn sâm. Buổi chiều mùa mưa là quãng dễ bị huỷ nhất vì thời tiết.
Mùa mưa: dồn việc vào buổi sáng
Mưa chiều đến nhanh. Ở vùng hồ, mùa mưa thường có kiểu trời sáng nắng, trưa mây kéo, chiều mưa lớn. Lên lịch vườn sâm buổi sáng và kết thúc trước trưa là cách an toàn nhất để vừa có hoa, vừa không bị mắc mưa giữa đồi.
Đường đất đỏ sau mưa. Đường vào nhiều vườn là đường đất hoặc đường bê tông nhỏ có đoạn đất. Sau mưa, đất đỏ trơn và dính, xe máy dễ trượt, ô tô gầm thấp dễ sa lầy. Hỏi nhà vườn về tình trạng đường trước khi đi, nhất là khi đêm trước có mưa lớn.
Vườn ngại khách khi đất ướt. Đi lại giữa luống lúc đất ướt làm nén đất, tăng nguy cơ thối củ. Nếu đêm trước mưa lớn, có thể nhà vườn đề nghị dời giờ hoặc chỉ cho đứng ở lối cỏ. Đó là lúc nên linh hoạt đổi thứ tự: ngắm hồ trước, vườn sâm sau khi đất ráo.
Mang áo mưa và đồ thay. Áo mưa mỏng, túi chống nước cho điện thoại, một bộ đồ khô để trong xe. Đất đỏ dính vào quần áo khó giặt, nên mặc đồ cũ, tối màu.
Mùa khô: tránh nắng giữa trưa và giữ nước
Sáng sớm lạnh, trưa nắng gắt. Mùa khô ở vùng hồ thường có sáng sớm se lạnh, trưa nắng mạnh. Mặc nhiều lớp mỏng, cởi dần khi nắng lên; mang mũ rộng vành, kem chống nắng.
Mùa đào củ là mùa bận. Mùa khô trùng mùa đào và phơi sâm. Nhà vườn bận từ sáng tới chiều, nên hẹn giờ cụ thể và giữ đúng giờ, không kéo dài buổi ghé quá lâu.
Bụi đất đỏ. Đường đất khô bốc bụi khi xe chạy, nhất là đoạn dốc. Đóng cửa kính xe, đeo khẩu trang nếu đi xe máy, chạy chậm qua nhà dân và qua vườn có giàn phơi lát để bụi không bám vào sâm đang phơi.
Uống nước đều. Gió mát làm người ta quên khát; cuối buổi sáng ở vườn và chiều ngắm hồ là quãng dễ mất nước. Mang đủ nước cho cả ngày, không trông vào việc mua dọc đường.
Đi lại giữa vườn sâm và điểm ngắm hồ
Vườn trồng sâm nằm rải rác quanh vùng hồ, có vườn trên đồi nhìn xuống mặt nước, có vườn nằm sâu trong khu cà phê, cách mép hồ một quãng. Khoảng cách và thời gian đi giữa vườn và điểm ngắm hồ vì vậy rất khác nhau, bên mình không đưa con số chung. Khi hẹn với nhà vườn, hỏi luôn đường từ chỗ anh chị ở tới vườn, đường từ vườn tới điểm ngắm hồ gần nhất, đoạn nào khó đi vào mùa này.
Có những vườn sâm nằm ngay trên sườn đồi nhìn ra hồ; khi đó việc ngắm hồ và ghé vườn có thể gộp làm một, chụp được cả luống hoa đỏ lẫn mặt nước xanh phía xa trong cùng khung hình. Nhưng đừng chọn vườn chỉ vì "view đẹp"; vườn đẹp cảnh chưa chắc là vườn có hoa đúng lúc anh chị đến, hay có nhà vườn rảnh để kể chuyện.
Nếu đi ô tô, hỏi kỹ chỗ đỗ xe; nhiều vườn chỉ có đường xe máy vào tận nơi, ô tô phải đỗ ngoài đường lớn và đi bộ một đoạn. Nếu đi xe máy, chọn xe quen, phanh tốt, lốp còn gai; đường đồi quanh hồ có những dốc dài, cua gắt. Chạy chậm khi qua sân phơi, cổng nhà vườn và các đoạn có trẻ con chơi ven đường; ở vùng nông thôn, đường cũng là nơi người ta phơi nông sản, dắt bò, đi bộ ra rẫy.
Một ngày nhẹ nhàng cho gia đình có trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Với gia đình có trẻ dưới sáu tuổi hoặc ông bà đi cùng, nên bỏ ý định làm "đủ" cả ba quãng sáng sớm, giữa buổi và chiều muộn. Một ngày nhẹ nhàng có thể là: ngủ đủ, ăn sáng, vào vườn sâm khi nắng đã lên nhưng chưa gắt, ở vườn một tiếng, nghỉ trưa dài, chiều ra một điểm ngắm hồ gần chỗ ở nếu trời đẹp. Bỏ qua sương sớm không làm chuyến đi kém đi; trẻ ngủ đủ và người lớn tuổi không mệt quan trọng hơn.
Người lớn tuổi đi vườn đồi nên có gậy chống, giày đế bám, và được ưu tiên đứng ở chỗ bằng phẳng, có bóng mát như hiên nhà vườn, khu sơ chế. Ngồi xem cạo vỏ sâm, trò chuyện với chủ vườn có khi là phần ông bà thích nhất, hơn là đi một vòng quanh các luống dốc. Trẻ nhỏ thì cần một người lớn trông riêng, như đã nói ở các bài khác trong danh mục này.
Hẹn với nhà vườn khi lịch trong ngày đã dày
Khi buổi ghé vườn sâm chỉ là một phần của ngày, việc hẹn càng cần rõ để không làm lỡ việc của nhà vườn và của chính mình:
- Báo giờ đến cụ thể và giờ phải rời đi, để nhà vườn biết nên cho anh chị xem gì trước. Một tiếng ở vườn đủ để xem hoa hoặc xem một phần việc đào, không đủ để xem trọn từ đào tới phơi.
- Nói trước nếu đoàn có người không đi bộ được xa, có trẻ nhỏ, có người sợ ong, để nhà vườn chọn lối đi và chỗ đứng phù hợp.
- Hỏi nhà vườn sáng hôm đó họ làm gì. Nếu họ đang đào củ, đến đúng giờ bắt đầu; nếu họ đang tỉa hoa, hỏi có thể đi cùng xem không.
- Có số liên lạc của người giới thiệu hoặc nhà vườn để báo khi đến trễ vì đường, vì mưa. Trễ mà không báo là điều khiến nhà vườn ngại đón khách nhất.
- Nếu đã hẹn mà phải huỷ, báo sớm nhất có thể, kể cả khi buổi ghé không mất phí.
Những điều nhỏ này giúp lịch trong ngày của anh chị chạy đúng, và quan trọng hơn, giúp nhà vườn sẵn lòng đón người đến sau.
Khi phải chọn một: vườn sâm hay hồ
Có những ngày thời tiết không cho làm cả hai: mưa từ sáng, hoặc sương dày tới trưa. Khi đó nên chọn theo điều anh chị lên Tà Đùng để làm. Nếu mục đích chính là cảnh hồ, giữ lịch ngắm hồ, gửi lời hẹn lại với nhà vườn cho dịp khác. Nếu mục đích là tìm hiểu cây sâm, nghề sâm, có thể ở lâu hơn ở khu sơ chế có mái che, nghe nhà vườn kể, xem nhà sấy, thay vì ra hồ trong mưa.
Vườn sâm còn đó vào lần sau, mùa hoa năm sau cũng sẽ đến. Đừng vì cố cho đủ mà đi đường đất trơn lúc trời tối, hay giẫm lên luống ướt của nhà vườn. Một chuyến ghé đúng lúc, đủ thong thả, để lại ấn tượng tốt hơn nhiều so với hai điểm vội vàng.
Nếu chuyến đi dài vài ngày, cách hợp lý là để trống một buổi sáng dự phòng cho vườn sâm. Ngày đầu trời xấu thì dời sang ngày sau; nhà vườn thường dễ nhận lời hẹn lại khi khách báo sớm và nói rõ lý do. Kinh nghiệm của nhiều khách quen vùng hồ là chọn hai buổi sáng liền nhau, buổi nào trời khô thì vào vườn, buổi còn lại dành cho hồ.
Câu hỏi thường gặp
Ghé vườn sâm và ngắm hồ Tà Đùng trong một ngày có kịp không?
Kịp nếu xếp đúng giờ: hồ lúc sáng sớm hoặc chiều muộn, vườn sâm từ lúc sương tan tới giữa buổi sáng. Mùa mưa nên dồn việc ngoài trời vào buổi sáng; mùa khô tránh nắng gắt giữa trưa. Gia đình có trẻ nhỏ nên bỏ bớt một quãng cho đỡ mệt.
Nên vào vườn sâm buổi sáng hay buổi chiều?
Buổi sáng. Hoa sâm nở buổi sáng và héo dần sau trưa, nhà vườn đào củ và sơ chế từ sớm. Buổi chiều chủ yếu chỉ còn nghe kể chuyện hoặc xem gom lát phơi.
Mùa mưa đi vườn sâm có được không?
Được, và mùa mưa thường có hoa. Nhưng nên đi buổi sáng, hỏi nhà vườn về đường vào và tình trạng đất, mang áo mưa, giày đế bám. Nếu đêm trước mưa lớn, có thể phải dời giờ vì đất ướt, đường trơn.
Có vườn sâm nào nhìn ra hồ không?
Có những vườn trồng sâm trên sườn đồi nhìn ra mặt hồ, cũng có vườn nằm sâu trong khu cà phê. Hỏi người giới thiệu về vị trí từng vườn, nhưng đừng chọn chỉ vì cảnh đẹp; quan trọng là vườn có hoa hoặc có đào củ đúng lúc anh chị đến.
Đi xe gì vào vườn sâm tiện nhất?
Tuỳ đường vào từng vườn. Nhiều vườn chỉ có đường xe máy tới nơi, ô tô phải đỗ ngoài và đi bộ một đoạn. Mùa mưa đường đất đỏ trơn, nên hỏi kỹ nhà vườn trước khi đi.
Ghé vườn sâm mất bao lâu để xếp lịch?
Thường chừng một tới hai tiếng cho một vòng vườn và nói chuyện với nhà vườn; muốn xem trọn việc đào và sơ chế thì nên dành gần hết buổi sáng. Cộng thêm thời gian đi lại, nên để nguyên buổi sáng cho vườn sâm.